พ.ต.ท.ทักษิณ ชินวัตร เกิดเมื่อวันที่ 26 กรกฎาคม พ.ศ. 2492 ที่อำเภอสันกำแพง จังหวัดเชียงใหม่ เป็นบุตรคนที่ 2 ในจำนวน 10 คนของนายเลิศ และนางยินดี ชินวัตร (ธิดาในเจ้าหญิงจันทร์ทิพย์ (ณเชียงใหม่) ระมิงค์วงศ์) สมัยอยู่ร้านกาแฟ ในเวลาว่าง พ.ต.ท.ทักษิณ มักจะช่วยบิดาโม่กาแฟ และขายโอเลี้ยง ตอนบิดาทำสวนส้ม พ.ต.ท.ทักษิณ มักจะช่วยมารดาตัดส้มแพ็คลงเข่งอย่างสม่ำเสมอจนชำนาญ นอกจากนั้น พ.ต.ท.ทักษิณ ยังรับหน้าที่ขายกล้วยไม้จากสวนของบิดาด้วย  เมื่ออายุได้ 16 ปี ได้ช่วยบิดาดำเนินการโรงภาพยนตร์ของครอบครัว
ใน พ.ศ. 2523 พ.ต.ท.ทักษิณ สมรสกับ คุณหญิงพจมาน ดามาพงศ์ หลังลาออกจากราชการตำรวจ และมีบุตรด้วยกัน 3 คน ได้แก่

นายพานทองแท้ ชินวัตร (โอ๊ค)
นางสาวพินทองทา ชินวัตร (เอม) ศึกษาต่อประเทศอังกฤษ
นางสาวแพทองธาร ชินวัตร (อิ้ง) ศึกษาต่อประเทศอังกฤษ

พ.ต.ท.ทักษิณมีชื่อเล่นจริงๆ ว่า “น้อย” ส่วนชื่อ “แม้ว” เป็นฉายาที่เพื่อนร่วมรุ่นโรงเรียนเตรียมทหารรุ่นที่ 10 (ตท.10) ตั้งให้

การศึกษา

• โรงเรียนมงฟอร์ตวิทยาลัย
• ระดับอุดมศึกษา โรงเรียนเตรียมทหาร พ.ศ. 2512
• โรงเรียนนายร้อยตำรวจ พ.ศ. 2516
• ระดับปริญญาโท สาขากระบวนการยุติธรรม มหาวิทยาลัยอีสเทิร์นเคนทักกี สหรัฐอเมริกา พ.ศ. 2518
• ระดับปริญญาเอก สาขากระบวนการยุติธรรม มหาวิทยาลัยแซมฮิวสตันสเตต สหรัฐอเมริกา พ.ศ. 2521
• ระดับปริญญาเอก วารสารศาสตร์ ดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ (พ.ศ. 2537)

[Show as slideshow]